Εντός της εβδομάδας είχαμε την είδηση για την πρόθεση του εφοπλιστή Φώτη Μανούση να δωρίσει στις Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας μας, το ταχύπλοο επιβατηγό σκάφος «Νήσος», κάτι μάλιστα που δήλωσε σε συνάντηση του με τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ, Στρατηγό Δημήτριο Χούπη.
Όπως είπε ο ίδιος είχε προηγηθεί ενδιαφέρον των Ενόπλων Δυνάμεων για αγορά του πλοίου, άρα είχε γίνει μια αρχική θετική αξιολόγηση, και η εφοπλιστική οικογένεια Μανούση επέλεξε τη λύση της δωρεάς, εφόσον το σκάφος κριθεί κατάλληλο. Κατά την άποψη μας, εδώ είναι το σημείο από το οποίο οφείλει να ξεκινήσει κάθε ανάλυση.
Κι αυτό καθώς κάθε ιδιωτική προσφορά προς το Πολεμικό Ναυτικό -και γενικότερα τις Ένοπλες Δυνάμεις – είναι καλοδεχούμενη, αρκεί να αφορά μέσα που μπορούν πράγματι να περάσουν σε υπηρεσία, να υποστηριχθούν και να παράξουν επιχειρησιακό αποτέλεσμα. Η ευγενής πρόθεση έχει τη δική της σημασία, όμως ο Στόλος λειτουργεί με διαθεσιμότητες, ώρες λειτουργίας, πιστοποιήσεις, ανταλλακτικά και βέβαια κονδύλια. Ως ιδέα πάντως είναι εξαιρετική, διότι εντάσσει το ΠΝ στη λογική των ταχέων θαλάσσιων μεταφορών. Το «Νήσος» όμως είναι ένα πλοίο περίπου 31 ετών, με πολυετή ακινησία πριν την άφιξή του στην Ελλάδα, όπου έκτοτε δεν κατόρθωσε να περάσει σε εμπορική αξιοποίηση. Άρα η αποτίμηση οφείλει να έχει και τις δύο όψεις. Καλή η προσφορά, χρήσιμη η σκέψη, όμως η επαναφορά μιας τέτοιας μονάδας σε σταθερή χρήση μπορεί να ζητήσει σοβαρές επενδύσεις, που κάθε άλλο παρά αυτονόητο είναι ότι είναι μπορεί να διοχετευθούν.
Το ίδιο το πλοίο πάντως, εξηγεί γιατί προκάλεσε ενδιαφέρον. Πρόκειται για μεγάλο ταχύπλοο επιβατηγό-οχηματαγωγό, τύπου καταμαράν, αυστραλιανής κατασκευής της Austal, μιας εταιρείας που έχει μακρά παράδοση στα ταχύπλοα αλουμινίου. Το σκάφος έχει μήκος 78,6 μέτρα, πλάτος περίπου 23,4 μέτρα, μέγιστο βύθισμα 2,64 μέτρα, εκτόπισμα 4.859 GT, και μεταφορική ικανότητα που ανάλογα με τη διαμόρφωση, σε περίπου 550 έως 600 επιβάτες και 150 έως 163 οχήματα. Οπότε συνδυάζει χαμηλό βύθισμα, μεγάλη επιφάνεια γκαράζ, υψηλή ταχύτητα και αρχιτεκτονική που εξυπηρετεί τη γρήγορη φορτοεκφόρτωση. Για το Αιγαίο, αυτά είναι χαρακτηριστικά ιδιαίτερης αξίας.
Το σκάφος φέρει τέσσερις κύριες μηχανές Ruston 16RK270, με συνολική ισχύ περίπου 22.000 kW, δηλαδή σχεδόν 30.000 ίππους, και η κίνηση μεταδίδεται σε τέσσερα waterjets. Οπότε ένα σκάφος τέτοιου μεγέθους που μπορεί να κινηθεί κοντά στους 30 κόμβους παραμένει εντυπωσιακό για τα ελληνικά δεδομένα.
Αυτό είναι και το βασικό επιχείρημα υπέρ του. Καθώς το Πολεμικό Ναυτικό έχει ανάγκη από μέσα που γεφυρώνουν το κενό ανάμεσα στο κλασικό αποβατικό, στο πλοίο διοικητικής μέριμνας και στο τυπικό μεταφορικό. Το Αιγαίο είναι θαλάσσιο θέατρο πολλών νησιών, μικρών και μεσαίων αποστάσεων, συχνών μετακινήσεων και διαρκούς απαίτησης για ενίσχυση μικρών νησιωτικών χώρων. Ένα μεγάλο καταμαράν σαν το «Νήσος» μπορεί, σε θεωρητικό επίπεδο, να μεταφέρει πολύ γρήγορα προσωπικό, ελαφρά οχήματα, φορτία, κοντέινερ συγκεκριμένων αποστολών, ομάδες ειδικών επιχειρήσεων και βεβαίως μη επανδρωμένα συστήματα. Η αρχιτεκτονική του το ευνοεί για ρόλους γρήγορης νησιωτικής ενίσχυσης, ευέλικτης διοικητικής μέριμνας, ακόμη και για αποστολές επιτήρησης ή διασύνδεσης με άλλα μέσα.
Βέβαια όλα τα παραπάνω αφορούν το τι μπορεί να κάνει μια τέτοια σχεδίαση, όχι κατ’ ανάγκην το τι μπορεί να κάνει σήμερα το συγκεκριμένο πλοίο χωρίς μεγάλη επένδυση. Κι αυτό καθώς το «Νήσος», πρώην “Alcantara Dos”, είχε ήδη μείνει ακινητοποιημένο στην Αλμερία της Ισπανίας από τον Ιανουάριο του 2020. Μετά την αγορά του από τη SAOS Ferries (του Φ. Μανούση) το 2023, ήρθε στην Ελλάδα ρυμουλκούμενο και παραμένει αραγμένο στη Δραπετσώνα και στη συνέχεια στο Πέραμα, με εικόνα πλοίου που βρίσκεται σε καθεστώς εργασιών ή ακινησίας.
Κάποια στιγμή στον ναυτιλιακό χώρο συζητήθηκε για διάφορες ακτοπλοϊκές συνδέσεις, ιδίως για τη γραμμή Μαντούδι – Σποράδες, αλλά έως σήμερα το σκάφος δεν έχει κινηθεί και δεν έχει μπει σε υπηρεσία.
Όμως, εφόσον το πλοίο ήταν προς πώληση και οι Ένοπλες Δυνάμεις το ήθελαν, αυτό σημαίνει πως το ΓΕΕΘΑ είδε σε αυτό μια ελκυστική ευκαιρία. Εδώ η δωρεά, λύνει το πρώτο πρόβλημα, δηλαδή το κόστος κτήσης. Δεν λύνει βέβαια το άλλο θέμα που είναι το κόστος επαναφοράς και ένταξης.
Η αμερικανική εμπειρία
Σε διεθνές επίπεδο, το Αμερικανικό Ναυτικό, μέσω της Διοίκησης Military Sealift Command που αναλαμβάνει τις μεγάλες μεταφορές των Αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων, χρησιμοποιεί εδώ και χρόνια, πλοία αυτής της λογικής. Το πιο κοντινό ανάλογο με το “Νήσος” είναι τα USNS Guam και USNS Puerto Rico, δύο ταχέα μεταφορικά φέρι, επίσης κατασκευής της Austal, που αγοράστηκαν σε δημοπρασία από το αμερικανικό δημόσιο το 2010, και πέρασαν στο Ναυτικό, το οποίο τα χρησιμοποιεί για μετακινήσεις στρατευμάτων.
Πιο αντιπροσωπευτική της εξέλιξης αυτής της φιλοσοφίας, είναι η κλάση Spearhead Expeditionary Fast Transport, σχεδίασης καταμαράν της Austal USA, 1.500 τόνων εκτοπίσματος, με ταχύτητα που μπορεί να ξεπεράσει τους 40 κόμβους, σχεδιασμένα εξαρχής ως στρατιωτικές πλατφόρμες ταχέων μεταφορών. Οι Αμερικανοί τα χρησιμοποιούν για γρήγορη μεταφορά Πεζοναυτών, οχημάτων, υλικών, για υποστήριξη επιχειρήσεων σε ρηχές ή υποβαθμισμένες λιμενικές υποδομές, για ανθρωπιστικές αποστολές, αλλά και ως πλατφόρμες ενσωμάτωσης UAV και USV. Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ έχουν ήδη επενδύσει σε μια επιχειρησιακή κουλτούρα ταχέων θαλάσσιων μεταφορών.
Σε αυτή τη σχολή σκέψης το «Νήσος» κουμπώνει, όχι βέβαια ως πλήρως στρατιωτικό σκάφος, αλλά ως μια πολιτικής προέλευσης πλατφόρμα που θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των αναγκών του ΠΝ στο Αιγαίο. Θα μπορούσε να υπηρετήσει ως γρήγορος μεταφορέας μονάδων, για άμεση μεταφορά ενισχύσεων, ακόμη ως πλοίο που θα εξαπολύει UAV, USV ή υβριδικά μέσα ειδικών επιχειρήσεων, ακόμη και ως ευέλικτη μονάδα για αποστολές ταχείας θαλάσσιας διοικητικής μέριμνας.
Εδώ η αλουμινένια κατασκευή κρατά χαμηλά το βάρος, βοηθά την επίτευξη υψηλών ταχυτήτων και ευνοεί μια χαμηλότερη μαγνητική υπογραφή σε σχέση με συμβατικές χαλύβδινες ναυτικές μονάδες. Αυτό βέβαια δεν το καθιστά άτρωτο σε νάρκες, όμως αποτελεί θετική παράμετρο. Παράλληλα, το μέγεθος και ο όγκος επιτρέπουν – θεωρητικά πάντα- την προσθήκη οπλισμού αυτοπροστασίας, από τηλεχειριζόμενους σταθμούς με πολυβόλα 12,7 χιλιοστών έως και πυροβόλα 20 ή 30 χιλιοστών, αισθητήρες, ηλεκτροοπτικά και παρεμβολείς, με το ανάλογο κόστος όμως.
Σε διάφορα σχόλια στη δημόσια σφαίρα γράφηκε ότι ένα τέτοιο πλοίο θα μπορούσε να αναλάβει μέρος των αποστολών που σήμερα αναλαμβάνουν τα αερόστρωμνα Zubr του Πολεμικού Ναυτικού. Το «Νήσος» όμως δεν είναι τέτοιας φιλοσοφίας, δεν πλησιάζει τους 60 κόμβους των Zubr και δεν προσφέρει τις ίδιες ιδιότητες προσαιγιάλωσης, καθώς απαιτεί λιμενική εγκατάσταση. Μπορεί όμως να καλύψει πιο οικονομικά και συστηματικά ένα φάσμα αποστολών θαλάσσιας μεταφοράς που σήμερα επιβαρύνει δυσανάλογα άλλα μέσα. Εκεί βρίσκεται η όποια του αξία, όχι ως διάδοχος των Zubr.
Συνολικά το “Νήσος” είναι μια ενδιαφέρουσα πλατφόρμα. Ως τύπος πλοίου, μπορεί να δώσει στο ΠΝ μια πρώτη γεύση από τη λογική των high-speed transports, όπως την αξιοποιεί το Αμερικανικό Ναυτικό. Και γιατί όχι, να γίνει μια πλατφόρμα πειραματισμού με ενσωμάτωση διαφόρων συστημάτων και μη επανδρωμένων. Το αν όμως μπορεί να επανέλθει σε δράση με λογικό κόστος, αυτό θα απαντηθεί μόνο από μια εξονυχιστική τεχνική επιθεώρηση και τους ακόλουθους υπολογισμούς. Κάτι βέβαια που δεν αναιρεί την πατριωτική κίνηση του δωρητή εφοπλιστή.
