Η Ιαπωνία μπήκε στο πρόγραμμα Tomahawk με έναν πολύ συγκεκριμένο πολιτικό και επιχειρησιακό σκοπό. Ήθελε να αποκτήσει γρήγορα ένα ώριμο όπλο μακράς ακτίνας, ικανό να καλύψει το κενό μέχρι να αποδώσουν τα δικά της προγράμματα stand-off κρούσης, και να δείξει σε Κίνα, Βόρεια Κορέα και Ρωσία ότι το νέο ιαπωνικό δόγμα αποτροπής έχει πλέον πραγματικά μέσα. H Ουάσιγκτον προειδοποίησε το Τόκιο για καθυστερήσεις στις παραδόσεις των Tomahawk λόγω της μεγάλης αμερικανικής κατανάλωσης στον πόλεμο με το Ιράν.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο εξής. Η Ιαπωνία είχε επιλέξει τους Tomahawk ακριβώς επειδή δεν ήθελε να περιμένει. Το ιαπωνικό υπουργείο Άμυνας είχε ανακοινώσει τον Ιανουάριο του 2024 την υπογραφή Letter of Offer and Acceptance με την κυβέρνηση των ΗΠΑ για την αγορά Tomahawk και συναφούς εξοπλισμού, ενώ η ίδια η ιαπωνική πλευρά είχε παρουσιάσει το πρόγραμμα ως επιτάχυνση των stand-off δυνατοτήτων της.
Το Τόκιο είχε ήδη κάνει το πρώτο ουσιαστικό βήμα με την έγκριση της αμερικανικής πώλησης 400 Tomahawk για 2,35 δισ. δολάρια και στη συνέχεια υπέγραψε την αγορά 400 πυραύλων Tomahawk και τους ήθελε γρήγορα, με στόχο να αποκτήσει επιχειρησιακή ικανότητα πριν ωριμάσουν πλήρως οι εγχώριες ιαπωνικές λύσεις.
Η συμφωνία δεν ήταν μια αόριστη πολιτική πρόθεση. Το αμερικανικό σκέλος της υπόθεσης περιέγραφε έως 200 Tomahawk Block IV, έως 200 Tomahawk Block V και 14 Tactical Tomahawk Weapon Control Systems, μαζί με λογισμικό, τεχνική υποστήριξη, ανταλλακτικά, εκπαίδευση, εργασίες ολοκλήρωσης και υπηρεσίες που χρειάζονται ώστε το όπλο να γίνει πραγματική ικανότητα σε πλοία και όχι απλή αποθήκη βλημάτων.
Με αυτή την έννοια, το πακέτο των 2,35 δισ. δολαρίων αφορούσε ολόκληρο σύστημα μάχης, με τον Tomahawk στο κέντρο και με το ιαπωνικό ναυτικό να μετακινείται από την παραδοσιακή άμυνα περιοχής σε δυνατότητα πλήγματος πολύ βαθύτερα στην εχθρική ενδοχώρα.
Η καθυστέρηση, εφόσον επιβεβαιωθεί πλήρως και από επίσημη ανακοίνωση, θα είναι άβολη για το Τόκιο επειδή ακυρώνει το βασικό πλεονέκτημα της επιλογής. Η Ιαπωνία δεν αγόρασε Tomahawk επειδή ανακάλυψε ξαφνικά την αξία των πυραύλων cruise. Η ιαπωνική στρατηγική του 2022 έχει ήδη εντάξει τις counterstrike capabilities στο νέο αμυντικό της πλαίσιο, με ρητή αναφορά στη χρήση stand-off δυνατοτήτων για πλήγματα που θα αποτρέπουν ή θα διακόπτουν περαιτέρω επιθέσεις εναντίον της χώρας. Το ζήτημα ήταν ο χρόνος.
Οι εγχώριες λύσεις, όπως οι βελτιωμένες εκδόσεις του Type 12 και τα νέα ιαπωνικά όπλα μεγάλης ακτίνας, χρειάζονται ανάπτυξη, δοκιμές, παραγωγή και ολοκλήρωση. Ο Tomahawk ήταν η γέφυρα μέχρι να ωριμάσει η ιαπωνική βιομηχανική λύση.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καθαρή από τον ιαπωνικό προϋπολογισμό άμυνας. Η Ιαπωνία χρηματοδοτεί εργασίες για την ικανότητα εκτόξευσης Tomahawk από πλοία, με προμήθεια εξοπλισμού, εγκατάσταση και ship qualification trials, ώστε συγκεκριμένες μονάδες να μπορούν να χρησιμοποιήσουν το όπλο. Αυτό δείχνει πως το πρόγραμμα βρίσκεται μέσα στον σκληρό κορμό της ιαπωνικής αμυντικής αναμόρφωσης και όχι σε μια περιφερειακή αγορά πολιτικής προβολής.
Ο Tomahawk άλλωστε είναι ακριβώς το είδος όπλου που αλλάζει την επιχειρησιακή γεωγραφία. Στις εκδόσεις Block IV και Block V, η εμβέλεια αναφέρεται στα 900 ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου 1.600 χιλιόμετρα, ενώ ο συνδυασμός INS, TERCOM, DSMAC και GPS παραμένει στοιχείο της φιλοσοφίας του όπλου. Για την Ιαπωνία, αυτό σημαίνει ότι τα αντιτορπιλικά Aegis μπορούν να αποκτήσουν ρόλο που ξεπερνά την αεράμυνα και την αντιβαλλιστική αποστολή, περνώντας σε μια αρχιτεκτονική αποτροπής όπου ο αντίπαλος πρέπει να υπολογίζει πλήγματα σε μεγάλο βάθος.
Η έκδοση Block V έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς ο Block V είναι η τελευταία διαμόρφωση με αναβαθμίσεις πλοήγησης και επικοινωνιών, διατήρηση δυνατότητας ενημέρωσης στόχου εν πτήσει και μελλοντικές υποεκδόσεις που περιλαμβάνουν τον Maritime Strike Tomahawk. Αυτό εξηγεί γιατί το πρόγραμμα Block V του Tomahawk έχει γίνει κεντρικό θέμα για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Σε μια θάλασσα όπως ο δυτικός Ειρηνικός, όπου τα πλοία, τα νησιά, οι βάσεις και οι συστοιχίες πυραύλων συνδέονται σε ένα ενιαίο πλέγμα, η ικανότητα να εκτοξεύεται όπλο μεγάλης ακτίνας από υπάρχοντες εκτοξευτές Mk 41 έχει στρατηγικό βάρος δυσανάλογο με το μέγεθος του πυραύλου.
Από την αμερικανική πλευρά, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο βαθύ. Οι ΗΠΑ έχουν χτίσει επί δεκαετίες την εικόνα μιας δύναμης που μπορεί να ανοίγει πολέμους με κύματα όπλων ακριβείας, όμως η κατανάλωση πυραύλων σε πραγματικές επιχειρήσεις δείχνει ότι ακόμη και το αμερικανικό απόθεμα έχει όρια. Η διεθνώς μεταδιδόμενη εξήγηση για τις καθυστερήσεις προς την Ιαπωνία είναι ότι ο πόλεμος με το Ιράν απορρόφησε μεγάλο αριθμό Tomahawk, αναγκάζοντας το Πεντάγωνο να δώσει προτεραιότητα στη δική του αναπλήρωση.
κόμη και χωρίς επίσημη ποσοτική επιβεβαίωση για αυτό το σκέλος, η λογική του προβλήματος είναι εμφανής. Ένα βλήμα που εκτοξεύεται σήμερα στη Μέση Ανατολή λείπει αύριο από τον Ινδο-Ειρηνικό, από τα αμερικανικά αποθέματα, από τους συμμάχους που έχουν πληρώσει και από τα επιχειρησιακά σχέδια που στηρίζονται σε μαζική χρήση πυρομαχικών ακριβείας.
Αυτός είναι ο λόγος που η ιστορική λογική των ναυτικών βλημάτων cruise επιστρέφει. Ο Tomahawk σχεδιάστηκε για να δίνει στα πλοία και στα υποβρύχια δυνατότητα στρατηγικής κρούσης χωρίς να μπαίνουν αεροσκάφη σε βαριά προστατευμένο εναέριο χώρο. Σήμερα, η ίδια λογική μεταφέρεται στον ανταγωνισμό με την Κίνα, στις ανάγκες της Ιαπωνίας, στην αυστραλιανή χρήση Tomahawk ως εργαλείο αποτροπής και ακόμη στην εκτόξευση Tomahawk από τις Φιλιππίνες μέσω χερσαίου εκτοξευτή. Το όπλο δεν είναι νέο, αλλά το επιχειρησιακό πλαίσιο μέσα στο οποίο ξαναγίνεται κρίσιμο είναι απολύτως νέο.
Το αμερικανικό μήνυμα προς τους συμμάχους είναι σαφές, έστω και δυσάρεστο. Η αγορά αμερικανικών όπλων δεν εξασφαλίζει πάντα άμεση παράδοση, κυρίως όταν το ίδιο όπλο χρησιμοποιείται από τις αμερικανικές δυνάμεις σε πραγματικό πόλεμο και όταν η παραγωγή δεν έχει ρυθμιστεί για παρατεταμένη κατανάλωση μεγάλης κλίμακας.
Για την Ιαπωνία αυτό σημαίνει ότι οι εγχώριες stand-off λύσεις αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία, επειδή δεν αρκεί να διαθέτει κανείς σύμμαχο με τεράστια οπλοστάσια. Χρειάζεται και δική του παραγωγική βάση, δικές του γραμμές εφοδιασμού και δυνατότητα να αντέξει το πρώτο μεγάλο κύμα κατανάλωσης σε μια κρίση.
Το συμπέρασμα για την Αθήνα, χωρίς υπερβολές και εύκολες αντιγραφές, είναι επίσης χρήσιμο. Όποιος στηρίζει την αποτροπή του σε εισαγόμενα πυρομαχικά μεγάλης ακρίβειας πρέπει να υπολογίζει όχι μόνο το κόστος αγοράς, αλλά και τη διαθεσιμότητα σε περίοδο διεθνούς κρίσης.
Η υπόθεση των ιαπωνικών Tomahawk δείχνει ότι οι αποθήκες και οι γραμμές παραγωγής είναι πλέον πολιτικό μέγεθος, στρατιωτικό μέγεθος και διπλωματικό μέγεθος ταυτόχρονα. Η Ιαπωνία παραμένει ένας από τους ισχυρότερους συμμάχους των ΗΠΑ στον κόσμο, όμως ακόμη και αυτή μπορεί να ακούσει πως η σειρά της θα αργήσει, επειδή οι πύραυλοι που ήθελε για τον Ειρηνικό καταναλώθηκαν σε έναν άλλο πόλεμο.
