Η συζήτηση για τα ναυτικά drones γοητεύεται από την αυτονομία δράσης που προσφέρουν και τους αλγορίθμους αυτοματοποίησης της λειτουργίας τους. Στη θάλασσα, όμως, η πρώτη και βασική δοκιμασία κάθε σκάφους -επανδρωμένου ή μη- παραμένει το πόσο αξιόπλοο είναι, αν μπορεί ταξιδέψει με κυματισμό, να επικοινωνήσει, να βρει τον στόχο, να μεταφέρει χρήσιμο φορτίο και, εφόσον δεν είναι αναλώσιμο, να επιστρέψει. Αντίστοιχα ένα μη επανδρωμένο αερόχημα (UAV) χρειάζεται επίσης ασφαλή εκτόξευση, έλεγχο και ανάκτηση. Χωρίς αυτή την αλυσίδα, η ψηφιακή ευφυΐα μένει δεμένη στον προβλήτα ή σε κάποιο ελικοδρόμιο-αεροδρόμιο.
Με αυτό το δεδομένο ως βάση, διεθνώς γίνεται μεγάλη συζήτηση για ένα στόλο επιφανείας που θα ορίζεται κυρίως από λογισμικό -software-defined surface fleet. Ο όρος περιγράφει ναυτικές μονάδες που αλλάζουν αποστολή με νέο λογισμικό και εναλλάξιμα φορτία. Μπορούν να γίνουν αισθητήρες, αναμεταδότες, δολώματα ή φορείς όπλων και να συνεργάζονται ως δίκτυο. Το ζήτημα είναι πως ακόμη δεν μπορούμε να μιλήσουμε για ώριμο δόγμα που έχει ήδη λύσει τα πρακτικά προβλήματα ναυτικής δράσης.
Το επιχειρησιακό παράδειγμα μιας τέτοιας λειτουργίας έρχεται από την Ουκρανία. Εκεί συνδυασμοί USV και UAV χρησιμοποιήθηκαν για αναγνώριση, κρούση και πίεση του ρωσικού στόλου στον Εύξεινο Πόντο. Η αποτελεσματικότητα που έδειξαν δεν προέκυψε από μία τέλεια πλατφόρμα. Βασίστηκε στη γρήγορη εξέλιξη αισθητήρων, επικοινωνιών, μέσων και τακτικών. Υπήρξε όμως και ρωσική αντίδραση που περιέλαβε φράγματα, περιπολίες, ελικόπτερα, πυροβόλα, ηλεκτρονικό πόλεμο και διαφορετική διάταξη των πλοίων.
Γενικότερα ένα αναλώσιμο μέσο κρούσης μπορεί να αποδεχθεί να δρα σε περιβάλλον υψηλού κινδύνου, ενώ ένα επανδρωμένο πολεμικό πρέπει να προστατεύσει πλήρωμα, αισθητήρες και οπλισμό και να συνεχίσει την αποστολή του. Ακόμη και μια επίθεση που αποτυγχάνει υποχρεώνει την άμυνα να ξοδέψει χρόνο, πυρομαχικά και ώρες πτήσης. Έτσι το φθηνότερο μέσο μας “αγοράζει” πρωτοβουλία, ενώ η ακριβότερη πλατφόρμα πληρώνει για διαρκή ετοιμότητα.
Αυτό δεν καταργεί την τυπική επανδρωμένη φρεγάτα ή το υποβρύχιο. Αποκαλύπτει όμως το ρίσκο της συγκέντρωσης αισθητήρων, διοίκησης και πυρός σε λίγες γάστρες. Γι’ αυτό και οι πειραματισμοί του αμερικανικού Ναυτικού με μη επανδρωμένα σκάφη έχουν σημασία όταν εξετάζουν τη συνεργασία διαφορετικών φορέων και όχι ένα ακόμη ταχύπλοο σε απομονωμένη επίδειξη.
Το Βρετανικό Ναυτικό προσφέρει άλλο ένα παράδειγμα δοκιμής νέας δομής δυνάμεων. Παρήγγειλε 20 μη επανδρωμένα σκάφη K3 Scout για το Project Beehive, αξίας 12,3 εκατ. λιρών, με ανοικτή αρχιτεκτονική που επιτρέπει την προσαρμογή φορτίων, ενώ η σύνδεσή τους σε ευρύτερο ψηφιακό δίκτυο δείχνει πως μπορεί να δομηθούν ως “συνεργαζόμενοι κόμβοι” μάχης.
Και εδώ όμως η θάλασσα έχει τις δικές της απαιτήσεις. Μικρή γάστρα σημαίνει περιορισμένο καύσιμο, ηλεκτρική ισχύ και ωφέλιμο φορτίο, μαζί με αυξημένη ευαισθησία στον κυματισμό. Οι επικοινωνίες μπορούν να παρεμβληθούν ή να εντοπιστούν. Η αλμύρα, οι κραδασμοί και η συνεχής έκθεση απαιτούν συντήρηση. Η εκτόξευση και η ανάκτηση των μη επανδρωμένων δυσκολεύουν όσο χειροτερεύει η κατάσταση της θαλάσσας. Έτσι ένας στολίσκος μη επανδρωμένων χρειάζεται σοβαρή υποστήριξη, χώρους αποθήκευσης, συνεργεία, ανταλλακτικά, φόρτιση και καύσιμα, ασφαλείς ζεύξεις και προσωπικό που θα σχεδιάζει τις αποστολές. Χρειάζεται επίσης πλοία υποστήριξης ή κατάλληλα διαμορφωμένες επανδρωμένες μονάδες για μεταφορά, καθέλκυση και ανάκτηση, όπως και για αποστολές βαρέος πυρός ή μαζικής άμυνας. Η μητρική πλατφόρμα, επομένως, παραμένει πολύτιμη και ταυτόχρονα γίνεται στόχος υψηλής αξίας που απαιτεί δική του προστασία.
Η λογική συνέπεια είναι ένας υβριδικός στόλος. Επανδρωμένα πλοία θα προσφέρουν διοίκηση, ανθεκτικούς αισθητήρες, όπλα μεγάλης εμβέλειας και τεχνική υποστήριξη. Μαζί τους πολλά μικρότερα μη επανδρωμένα μέσα που θα επεκτείνουν την επιτήρηση, θα δημιουργούν ψευδείς στόχους, θα αναμεταδίδουν δεδομένα και, όπου απαιτείται, θα αναλαμβάνουν αποστολές υψηλού κινδύνου.
Ο ίδιος στόλος, όταν αμύνεται, χρειάζεται αντίστοιχη κλιμάκωση κόστους. Κατανεμημένοι αισθητήρες, ηλεκτρονικά αντίμετρα, πυροβόλα και φθηνοί αναχαιτιστές πρέπει να αντιμετωπίζουν την απειλή πριν φθάσει στο τελευταίο στρώμα άμυνας. Διαφορετικά, ένα πλοίο θα εξαντλεί περιορισμένα και ακριβά πυρομαχικά απέναντι σε κύματα αναλώσιμων στόχων. Προστασία χρειάζονται επίσης τα βοηθητικά, τα λιμάνια και οι γραμμές ανεφοδιασμού, επειδή ο αντίπαλος θα επιλέξει το πιο ευάλωτο σημείο του δικτύου.
Στη δική μας περίπτωση, στο Αιγαίο, τα νησιά και οι μικρές αποστάσεις μπορούν να στηρίξουν κατανεμημένα σημεία ανεφοδιασμού και ελέγχου. Οι ισχυροί άνεμοι, η πυκνή πολιτική κίνηση, το σύνθετο παράκτιο ανάγλυφο και το φορτωμένο ηλεκτρομαγνητικό περιβάλλον αυξάνουν την απαίτηση για ασφαλή αναγνώριση και πειθαρχημένη διοίκηση. Η αξιοποίηση αυτής της γεωγραφίας πρέπει να δοκιμαστεί από ένα υβριδικό στόλο, που θα ασκηθεί σε όλες τις καιρικές συνθήκες και τα απρόβλεπτα.
Συνολικά αν θέλουμε να μιλάμε για μια “ναυτική επανάσταση των drones” αυτό δεν θα κριθεί μόνο στα πόσα μη επανδρωμένα ένα Ναυτικό μπορεί να ρίξει στην θάλασσα. Αλλά και στην ικανότητα ταχείας παραγωγής τους, υποστήριξης τους, όπως και στην ικανότητα συνδυασμού τους με επανδρωμένα σκάφη. Άρα εκείνος που θα σχεδιάσει μαζί γάστρες, δίκτυα, μητρικές μονάδες, συνεργεία και άμυνα θα αποκτήσει κάτι πολύ δυσκολότερο από ένα εντυπωσιακό drone. Θα αποκτήσει αντοχή στη θάλασσα.
