H σταδιακή εισαγωγή των έξι τουρκικών υποβρυχίων 214ΤΝ, κλάσης Reis, σε υπηρεσία, είναι λογικό να αλλάξει την εικόνα της ισορροπίας δυνάμεων στο βυθό του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Και είναι επίσης ακόλουθο, να υπάρχει συζήτηση σχετικά με το γεγονός ότι τα τουρκικά υποβρύχια, αν ως νεότερα και μεγαλύτερα των ελληνικών 214ΗΝ (που πλησιάζουν την εικοσαετία σε υπηρεσία), είναι και δραματικά καλύτερα.
Η σελίδα μας προχώρησε σε έρευνα σε γερμανικές και τουρκικές πηγές, αναζητώντας τι παρέλαβαν οι Τούρκοι από τους Γερμανούς και τι τοποθετήθηκε πάνω στα Reis. Όπου η Γερμανία έδωσε κυρίως στην Τουρκία την πλατφόρμα, το σχέδιο, τη βιομηχανική μέθοδο και το πλαίσιο ναυπήγησης του Type 214. Δεν φαίνεται όμως να έδωσε ένα κρίσιμο πακέτο συστημάτων, όπου αντί για αυτά, προτιμήθηκαν τουρκικής σχεδίασης και παραγωγής.
Σε κάθε περίπτωση η τουρκική προσπάθεια είναι σημαντική. Η Άγκυρα επενδύει συστηματικά στην εθνική της αμυντική βιομηχανία, με εταιρίες όπως τις Aselsan, Havelsan, STM, Roketsan και άλλες, αλλά και το ερευνητικό ινστιτούτο TUBITAK κα παρόμοιους φορείς, να μπαίνουν σε πολύ δύσκολα τεχνολογικά πεδία. Οπότε δεν μπορεί να απαξιωθεί η εξέλιξη τους, καθώς η κατασκευή και ολοκλήρωση υποβρυχίων είναι εξαιρετικά απαιτητικό έργο. Υπάρχει όμως μεγάλη απόσταση ανάμεσα στο «αξιέπαινο» και στο «ίδιο ή ανώτερο από τους Γερμανούς». Καθώς μεγάλο μέρος τα απόδοσης ενός σύγχρονου υποβρυχίου βρίσκεται στην αποδοτική συνεργασία των υποσυστημάτων του και στην αποτελεσματική σύντηξη όλων των δεδομένων, που προσφέρουν στο πλήρωμα το υπόβαθρο να πάρει την καλύτερη απόφαση σε κάθε φάση πολεμικών επιχειρήσεων.
Έτσι τα ελληνικά 214ΗΝ διαθέτουν σε αυτό το πεδίο πλεονέκτημα. Αρχικά το σύστημα διαχείρισης μάχης ISUS 90 της ATLAS Elektronik που διαθέτουν είναι ολοκληρωμένο, γερμανικής παραγωγής και προέρχεται από μεγάλη εξελικτική διαδρομή. Ενοποιεί ακουστικά δεδομένα, οπτικά από το περισκόπιο, ηλεκτρονικά από το σύστημα ηλεκτρονικής συλλογής και ανάλυσης σημάτων (ESΜ), από το ραντάρ όταν το σκάφος είναι σε ανάδυση, κ.ο.κ.
Η αξία του ISUS φαίνεται καλύτερα όταν συνδεθεί με την απόκτηση των νέων τορπιλών DM2A4 SeaHake Mod4. Το ΠΝ έλυσε μια ιστορική εκκρεμότητα, για την οποία είχε γίνει μεγάλη συζήτηση από την εποχή του διαγωνισμού για βαριές τορπίλες μέχρι τελικά την αγορά των Seahake και την πρόθεση για περαιτέρω νέα παραγγελία τους. Και πλέον η DM2A4 δεν αναβαθμίζει μόνο το οπλοστάσιο, αλλά αναβαθμίζει ολόκληρη την αλυσίδα “αισθητήρας, κέντρο διαχείρισης, βολή και καθοδήγηση”.
Η DM2A4 SeaHake Mod4 είναι βαριά τορπίλη 533 χιλιοστών, με ηλεκτρική πρόωση, καθοδήγηση μέσω οπτικής ίνας, ενεργό και παθητικό σόναρ, προηγμένη ψηφιακή επεξεργασία και δυνατότητα αντιμετώπισης αντιμέτρων (Electronic Counter-Countermeasures, ECCM). Ενώ η εμβέλεια της άνω των 50 χιλιομέτρων και η ταχύτητα της τάξης των 50 κόμβων, δίνουν στο 214ΗΝ ισχυρή φονικότητα.
Από την τουρκική πλευρά, η επιλογή είναι αυτή της δικής τους τορπίλης AKYA. Η κατασκευάστρια Roketsan δίνει για την AKYA εμβέλεια άνω των 50 χιλιομέτρων, ταχύτητα άνω των 45 κόμβων, ενώ το όπλο διαθέτει ενεργό και παθητικό ακουστικό ερευνητή, καθοδήγηση μέσω οπτικής ίνας και wake guidance για στόχους επιφανείας.
Όμως η AKYA χτίζει τώρα την επιχειρησιακή της ιστορία. Η DM2A4 έχει πίσω της μακρά ευρωπαϊκή εξέλιξη, στενή σχέση με γερμανικά υποβρύχια και τεχνική συγγένεια με το ISUS. Οπότε η ελληνική λύση είναι πιο ώριμη και πιο ασφαλής τεχνικά. Η τουρκική λύση είναι πιο αυτόνομη σε εξέλιξη, πιο φιλόδοξη, αλλά χρειάζεται χρόνο για να αποδείξει ότι λειτουργεί καλύτερα.
Σε ότι αφορά τα ηλεκτρονικά, το πρόγραμμα “εθνικοποίησης” των νέων τουρκικών υποβρυχίων 214ΤΝ, έχει προχωρήσει σε βάθος, με την Aselsan να παράγει το σύστημα ESM, το ραντάρ χαμηλής παρατηρησιμότητας (LPI), τις επικοινωνίες και πολλούς αισθητήρες, και τη Havelsan το σύστημα διαχείρισης μάχης Muren και συστήματα διανομής δεδομένων. Αυτό δίνει αυτονομία στην Άγκυρα, αλλά και εδώ φέρει τεχνικό ρίσκο. Πάντως η επιλογή του Muren για τα 214TN έγινε καθώς αυτό το σύστημα σταντάρεται και στα παλαιότερα, υποβρύχια του τουρκικού στόλου που αναβαθμίζονται, ενώ το ίδιο το Muren είναι παραλλαγή του ADVENT, δηλαδή του συστήματος μάχης που χρησιμοποιούν τα μεγάλη σκάφη επιφανείας τουρκικής κατασκευής.
Στα optronics (δηλαδή στα σύγχρονα περισκόπια που δεν διατρέχουν το κύτος του υποβρυχίου αλλά επικοινωνούν ψηφιακά με το κέντρο μάχης) η γερμανική σχολή της εταιρείας Hensoldt (ως η δεδομένη επιλογή για υποβρύχια τύπου 214/212) έχει τεχνολογία που επιτρέπει στο υποβρύχιο να σηκώσει ιστό για ελάχιστο χρόνο, να πάρει εικόνα ημέρα και νύχτα, να μετρήσει απόσταση, να κάνει αναγνώριση στόχου και να περάσει δεδομένα στο σύστημα διαχείρισης μάχης. Ένα σύγχρονο γερμανικό περισκόπιο συνδυάζει κάμερα ημέρας υψηλής ανάλυσης, αισθητήρα χαμηλού φωτισμού, θερμική απεικόνιση μεσαίου υπερύθρου (Mid Wave Infrared, MWIR και αποστασιόμετρο λέιζερ.
Η Hensoldt, όπως έχει αναλυθεί και στη σχετική παρουσίαση του γερμανονορβηγικού Type 212CD, δείχνει αυτή τη νέα εποχή με τα συστήματα OMS 150 και OMS 300. Το OMS 150 είναι ιστός επιτήρησης, με κάμερα ημέρας 4K, αισθητήρες χαμηλού φωτισμού και υπερύθρου, και αποστασιόμετρο laser. Το OMS 300 είναι χαμηλού προφίλ optronics ιστός για επίθεση, σχεδιασμένος για ελάχιστη παρατηρησιμότητα και πολύ μικρούς χρόνους έκθεσης. Τέτοια ή παρόμοια συστήματα, γερμανικής τεχνολογίας, θα υιοθετήσει η Ελλάδα, όταν κάνει την αναβάθμιση των δικών της 214.
Η Τουρκία όμως, όπως φαίνεται, αντί να ενσωματώσει στα νεότερα Reis αυτά τα ήδη διαθέσιμα γερμανικά συστήματα παρατήρησης, όπως θα ήταν και το αναμενόμενο, έχει προτιμήσει δικής της κατασκευής. Έχοντας και την εμπειρία από τα υποβρύχια Type 209/1200 και Type 209/1400 που διαθέτει, είναι πιθανό πως αξιοποίησε την παλαιότερη φιλοσοφία περισκοπικών λύσεων και να την ψηφιοποίησε με τουρκικές κάμερες, ηλεκτρονικά και υλικά χαμηλής παρατηρησιμότητας. Αυτό είναι αξιόλογο βήμα, ειδικά για χώρα που θέλει σε επόμενο βήμα να κατασκευάσει και πλήρως “εθνικό υποβρύχιο”, με το πρόγραμμα Milden. Δύσκολα όμως μια τέτοια λύση μπορεί να θεωρηθεί ισάξια της γερμανικής, η οποία έχει σχεδιαστεί εξαρχής με ψηφιακή αρχιτεκτονική και πλήρη ενσωμάτωση στο σύστημα διαχείρισης μάχης.
Το ίδιο ισχύει για το ραντάρ και το ESM. Και εδώ έχουμε τουρκικές επιλογές, με το ALPER της Aselsan, ένα ραντάρ χαμηλής πιθανότητας υποκλοπής (Low Probability of Intercept Radar) για υποβρύχια. Ο ρόλος του είναι να δίνει σύντομη εικόνα επιφανείας με περιορισμένη εκπομπή, ώστε το υποβρύχιο να μείνει όσο γίνεται πιο αόρατο. Ενώ ενσωματώνεται και το ARES-2N, σύστημα ηλεκτρονικής υποστήριξης (Electronic Support Measures, ESM), που ανιχνεύει και ταξινομεί εχθρικές ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές. Οπότε εδώ υπάρχουν ερωτηματικά για την απόδοση αυτών των συστημάτων και την σύντηξη των δεδομένων που παρέχουν, στο τουρκικό CMS.
Στο ελληνικό σκάφος, η αντίστοιχη υποδομή έχει το πλεονέκτημα της ωριμότητας και της κοινής γερμανικής φιλοσοφίας ολοκλήρωσης, ως μια ενιαία αρχιτεκτονική η οποία έχει δοκιμαστεί σε δεκάδες σκάφη διεθνώς.
Στα σόναρ, οι ακριβείς δυνατότητες παραμένουν φυσικά απόρρητες. Τα ελληνικά 214ΗΝ χρησιμοποιούν γερμανικής λογικής ακουστική ολοκλήρωση μέσα στο ISUS, για παθητική αναζήτηση, ταξινόμηση, παρακολούθηση και παροχή στοιχείων βολής.
Για τα τουρκικά Reis υπαρχεί και εδώ προτίμηση σε εθνικά συστήματα, με το σύστημα διαχείρισης δεδομένων σόναρ, SEDA της Havelsan, τα υδρόφωνα MHS-01 της Meteksan, και το σύστημα ASIST της Aselsan, για ανίχνευση ενεργών εκπομπών αντίπαλων σόναρ.
Σε ότι αφορά το σύστημα αναερόβια πρόωσης (AIP), τα δύο σκάφη ανήκουν στην ίδια οικογένεια. Τα 214ΤΝ χρησιμοποιούν τη γνωστή γερμανική λύση κυψελών καυσίμου πολυμερικής μεμβράνης (Polymer Electrolyte Membrane Fuel Cells, PEM Fuel Cells). Τα ελληνικά 214ΗΝ έχουν παρόμοιο οπότε τα νεότερα τουρκικά δεν κάνουν τεχνολογικό άλμα.
Σε ότι αφορά το μεγαλύτερο μέγεθος των Reis: Τα σκάφη φθάνουν περίπου τα 68 μέτρα και με εκτόπισμα πάνω από 2.000 τόνους σε κατάδυση, ενώ τα δικά μας είναι στα 65,3 μέτρα και εκτόπισμα 1.850 τόνους. Οπότε το τουρκικό έχει περισσότερο χώρο που βοηθά σε εργονομία, ενδιαιτήσεις για το προσωπικό, ικανότητα υποστήριξης ειδικών επιχειρήσεων και πρόσθετα υποσυστήματα. Στον βυθό όμως κερδίζει το σκάφος που ακούει καλύτερα, μένει πιο αθόρυβο και ρίχνει πρώτο με αξιόπιστη εικόνα.
Αξίζει να αναφέρουμε ένα τουρκικό στοιχείο καινοτομίας, με την εμφάνιση κάψουλας DDS σε 214TN για εξαπόλυση δυτών, οπότε εδώ έχουμε επένδυση σε αποστολές ειδικών δυνάμεων. Κάτι που αυξάνει την επιχειρησιακή χρησιμότητα των Reis.
Η αναβάθμιση που θα ανοίξει την ψαλίδα
Η σχεδιαζόμενη αναβάθμιση μέσης ζωής των ελληνικών 214ΗΝ μπορεί να μετατρέψει την υπάρχουσα ωριμότητα σε ποιοτικό πλεονέκτημα. Η σχετικά συμφωνία TKMS και Ναυπηγείων Σκαραμαγκά προσφέρει άλωστε και το υπόβαθρο υλοποίησης. Το ιδανικό σενάριο είναι η αναβάθμιση να κινηθεί όσο γίνεται πιο κοντά στη σχολή των νέων νορβηγογερμανικών υποβρυχίων κλάσης 212CD, με νέα optronics, καλύτερη επεξεργασία σόναρ, σύγχρονες επικοινωνίες και πλήρη αξιοποίηση της τορπίλης DM2A4.
Στα 212CD, η γερμανική και η νορβηγική πλευρά προχωρούν με το νέο σύστημα διαχείρισης μάχης ORCCA, της ΚΤΜ Νaval systems, μιας κοινοπροαξίας των TKMS/ATLAS και Kongsberg. Το ORCCA έχει σχεδιαστεί για διαχείριση μεγάλου όργκου δεδομένων, καλύτερη διαλειτουργικότητα και νέα ψηφιακή αρχιτεκτονική. Παράλληλα, θα πρέπει να υιοθετήσουμε τους νέους ιστούς οptronics της Hensoldt, για αύξηση της ποιότητας παρατήρησης.
Οπότε αν η αναβάθμιση των ελληνικών 214 συνδυαστεί και με παραγελίων νέων υποβρυχίων κλάσης 212CD, τότε θα μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα συναφές οικοσύστημα, που θα έδινε στο ΠΝ κοινή “τεχνική γλώσσα” για δεκαετίες. Μια καλύτερη επιλογή από την τουρκική, η οποία τώρα πειραματίζεται σε “υβριδικές” λύσεις γερμανικής υποδομής με εγχώρια συστήματα.
Το συμπέρασμα της έρευνας μας είναι το εξής: Τα τουρκικά 214ΤΝ σαφώς είναι μια μεγάλη αναβάθμιση για το στόλο της απέναντι χώρας και έχουν και σημαντική βιομηχανική εγχώρια αξία. Η τουρκική προσπάθεια σε CMS, optronics, ESM, LPI radar, sonar και τορπίλες αξίζει παρακολούθηση, επειδή δείχνει πραγματική πρόοδο. Αυτή όμως δεν ισοδυναμεί με υπεροχή έναντι της δοκιμασμένης γερμανικής σχολής που έχει αξιολογηθεί και τεσταριστεί σε πολλές χώρες και σε κάθε είδους θάλασσα και ωκεανό. Τα ελληνικά 214ΗΝ έχουν γερμανική τεχνική συνέχεια, πολυετή εμπειρία στο Αιγαίο και προοπτική αναβάθμισης προς τη νέα γενιά. Η υπεροχή στο βυθό λοιπόν διατηρείται, επειδή η Ελλάδα δεν έχει απλώς καλά υποβρύχια, αλλά έχει ώριμο όπλο όπου στο χέρι της είναι να το ενισχύσει κι άλλο.
Αυτό όμως δεν αναστέλλει την απόλυτη ελληνική ανάγκη για αριθμητική ενίσχυση του υποβρυχιακού μας στόλου καθώς τα 4 Type 214HN όπως και το αναβαθμισμένο “Ωκεανός”, όσο ολοκληρωμένα και να είναι, δεν μπορεί να καλούνται αντιμετωπίζουν 6 τουρκικά Type 214 και 8 παλαιότερα Type 209, που όλα περνούν ή θα περάσουν πρόγραμμα αναβάθμισης και τυποποίησης. Έτσι η ποιότητα απαιτεί και την ποσότητα πλωρών, και με το δυνατόν ταχεία απόφαση από πλευράς μας για το επόμενο ελληνικό υποβρύχιο, σε τουλάχιστον 4 μονάδες.
Τέλος δεν πρέπει να ξεχνάμε το ανθρώπινο στοιχείο. Τα 214ΗΝ υπηρετούν πολλά χρόνια στο ΠΝ, έχουν αποδώσει στις θάλασσες ελληνικής κυριαρχίας και εποπτείας, και πλέον υπάρχει τεράστια εμπειρία επιχειρήσεων, όπως και τεχνική γνώση εξυπηρέτησης τους. Τα πληρώματα τους γνωρίζουν τις θερμοκλίνες, το θόρυβο του Αιγαίου, τα στενά περάσματα, και τις ιδιαιτερότητες της Ανατολικής Μεσογείου και έχουν ασκηθεί εκεί εκατοντάδες φορές παράγοντας τα ανάλογα σενάρια δράσης. Αυτή η εμπειρία ούτε αγοράζεται και ούτε αντιγράφεται. Τα Reis θα χτίσουν εμπειρία με τον χρόνο, αλλά το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό έχει ήδη περάσει από αυτή τη διαδικασία.
